मुख्य सामग्री पर जाएँ

विलोम और पर्यायवाची

Vilom shabdParyayvachi shabdOpposite words20 विलोम शब्द50 विलोम शब्द10 विलोम शब्द10 पर्यायवाची शब्द20 पर्यायवाची शब्द100 विलोम शब्द100 पर्यायवाची शब्द50 पर्यायवाची शब्द

मुहावरे और लोकोक्तियाँ

Muhavare practiceMuhavare aur lokoktiLokoktiपैर पर मुहावरेकान पर मुहावरेनाक पर मुहावरेआँख पर मुहावरेहाथ पर मुहावरेMuhavare10 मुहावरे20 मुहावरे50 मुहावरे100 मुहावरे

वर्णमाला

Hindi VarnamalaSwarVyanjanMatraBarakhadi in EnglishBarakhadi

शब्द और व्याकरण

Vikari avikari shabdVyaktivachak sangyaJativachak sangyaBhavvachak sangyaSamuhvachak sangyaDravyavachak sangyaSangyaKriya VisheshanSarvanamik VisheshanGunvachak VisheshanVisheshanPurushvachak sarvanamSarvanamSakarmak KriyaAkarmak KriyaPrernarthak KriyaKriyaKaalUpsargPratyayVachyaVakya ke bhedVachanLingKarak

संधि

Dirgh sandhiGun sandhiVriddhi sandhiYan sandhiAyadi sandhiSwar sandhiVyanjan sandhiVisarg sandhiSandhi

समास

Tatpurush samasKarmadharay samasDvigu samasDvandva samasBahuvrihi samasAvyayibhav samasSamas

अलंकार, रस, छंद

Anupras alankarYamak alankarShlesh alankarUpma alankarRupak alankarUtpreksha alankarAtishyokti alankarManvikaran alankarBhrantiman alankarSandeh alankarAlankarShringar rasHasya rasKarun rasRaudra rasVeer rasBhayanak rasVibhats rasAdbhut rasShant rasVatsalya rasBhakti rasRasDohaChhand

50 मुहावरे अर्थ और वाक्य प्रयोग (50 Muhavare)

50 मुहावरे एक जगह।

  • मुहावरे और लोकोक्तियाँ
  • अपडेट: 11 Oct 2026

50 Muhavare In Hindi: यहाँ 50 प्रचलित मुहावरे उनके अर्थ और वाक्य प्रयोग के साथ दिए गए हैं, जैसे आँख का तारा, नौ दो ग्यारह होना, नाक में दम करना। ये मुहावरे कक्षा 5 से 10 की परीक्षाओं में सबसे ज़्यादा पूछे जाते हैं।

50 मुहावरे की सूची

क्रममुहावराअर्थ
1आँख का ताराबहुत प्यारा
2नौ दो ग्यारह होनाभाग जाना
3नाक में दम करनाबहुत परेशान करना
4आँखों में धूल झोंकनाधोखा देना
5मुँह में पानी आनाकिसी चीज़ को पाने या खाने का लालच आना
6हाथ धो बैठनाखो देना
7दाँत खट्टे करनाबुरी तरह हराना
8कमर कसनाकिसी काम के लिए तैयार होना
9कान भरनाकिसी के विरुद्ध चुगली करना
10नाक कटनाइज़्ज़त जाना, बदनामी होना
11कान पर जूँ न रेंगनाकुछ भी असर न होना
12आग बबूला होनाबहुत क्रोधित होना
13हाथ पीले करनाविवाह करना
14दाँतों तले उँगली दबानाआश्चर्य करना
15पैरों तले ज़मीन खिसकनाबहुत घबरा जाना, होश उड़ जाना
16अपने पैरों पर खड़ा होनाआत्मनिर्भर होना
17आँखें खुलनासच्चाई का पता चलना, होश आना
18पानी-पानी होनाबहुत लज्जित होना
19फूला न समानाबहुत प्रसन्न होना
20टेढ़ी खीरबहुत कठिन काम
21दाल में काला होनासंदेह की बात होना, गड़बड़ होना
22दाल न गलनासफल न होना, चाल न चलना
23तिल का ताड़ बनानाछोटी बात को बहुत बढ़ा देना
24आग में घी डालनाझगड़ा या क्रोध और भड़काना
25चार चाँद लगानाशोभा बढ़ाना
26घोड़े बेचकर सोनानिश्चिंत होकर सोना
27गागर में सागर भरनाथोड़े शब्दों में बहुत बड़ी बात कहना
28खून पसीना एक करनाकठोर परिश्रम करना
29हाथ बँटानाकाम में सहायता करना
30हाथ मलनापछताना
31हाथ पर हाथ धरे बैठनाकुछ काम न करना, निठल्ला बैठना
32कान खड़े होनासावधान हो जाना
33नाक रखनाइज़्ज़त बचाना
34छक्के छुड़ानाबुरी तरह हराना, हिम्मत तोड़ देना
35जले पर नमक छिड़कनादुखी को और दुखी करना
36अपने मुँह मियाँ मिट्ठू बननाअपनी प्रशंसा स्वयं करना
37आस्तीन का साँपधोखा देने वाला मित्र
38अँगूठा दिखानासाफ़ मना कर देना
39उँगली उठानादोष लगाना, आलोचना करना
40अक्ल पर पत्थर पड़नाबुद्धि भ्रष्ट होना
41आँखें दिखानागुस्से से देखना, धमकाना
42आँखें बिछानाप्रेम से स्वागत करना
43आँख चुरानासामने आने से कतराना
44आँख लगनानींद आ जाना
45आँखें भर आनाआँसू आ जाना
46मुँह की खानाबुरी तरह हारना
47सिर पर चढ़ानाअधिक लाड़ से बिगाड़ देना
48पेट में चूहे दौड़नाबहुत भूख लगना
49जान में जान आनाघबराहट दूर होना, राहत मिलना
50टस से मस न होनाअपनी बात पर अड़े रहना

वाक्य प्रयोग

  1. आँख का तारा: दादी अपने छोटे पोते को बहुत चाहती हैं, वह उनकी आँख का तारा है।
  2. नौ दो ग्यारह होना: पुलिस की गाड़ी देखते ही चोर नौ दो ग्यारह हो गए।
  3. नाक में दम करना: शरारती बंदरों ने पूरे मोहल्ले की नाक में दम कर रखा है।
  4. आँखों में धूल झोंकना: चोर पुलिस की आँखों में धूल झोंककर भाग गया।
  5. मुँह में पानी आना: गरम जलेबियाँ देखकर बच्चों के मुँह में पानी आ गया।
  6. हाथ धो बैठना: लापरवाही के कारण वह अपनी नौकरी से हाथ धो बैठा।
  7. दाँत खट्टे करना: हमारे खिलाड़ियों ने मैच में विरोधी टीम के दाँत खट्टे कर दिए।
  8. कमर कसना: परीक्षा पास आते ही रीना ने पढ़ाई के लिए कमर कस ली।
  9. कान भरना: सीमा ने मेरी सहेली के कान भरकर हमारी दोस्ती तोड़ दी।
  10. नाक कटना: परीक्षा में नकल करते पकड़े जाने पर उसकी नाक कट गई।
  11. कान पर जूँ न रेंगना: माँ ने बहुत समझाया, पर राजू के कान पर जूँ तक नहीं रेंगी।
  12. आग बबूला होना: टूटा गमला देखकर दादाजी आग बबूला हो गए।
  13. हाथ पीले करना: किसान ने इस वर्ष अपनी बड़ी बेटी के हाथ पीले कर दिए।
  14. दाँतों तले उँगली दबाना: जादूगर का अनोखा खेल देखकर सबने दाँतों तले उँगली दबा ली।
  15. पैरों तले ज़मीन खिसकना: बटुआ खो जाने की बात सुनकर पिताजी के पैरों तले ज़मीन खिसक गई।
  16. अपने पैरों पर खड़ा होना: पढ़ाई पूरी करके नेहा अपने पैरों पर खड़ी हो गई।
  17. आँखें खुलना: कम अंक आने पर उसकी आँखें खुल गईं।
  18. पानी-पानी होना: झूठ पकड़े जाने पर वह शर्म से पानी-पानी हो गया।
  19. फूला न समाना: कक्षा में प्रथम आने पर रीता फूली न समाई।
  20. टेढ़ी खीर: इतने कम समय में पूरा पाठ याद करना टेढ़ी खीर है।

याद करने का तरीका

रोज़ पाँच से दस शब्द लें, उन्हें ज़ोर से बोलें और हर एक का अपना वाक्य बनाएँ। अगले दिन बिना देखे लिखें और गलत शब्दों को फिर से दोहराएँ। एक हफ़्ते में यह पूरी सूची याद हो जाती है।

और सूचियाँ

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

50 मुहावरे कैसे याद करें?

रोज़ थोड़े शब्द लें, उनके वाक्य बनाएँ और अगले दिन बिना देखे लिखें। गलत शब्द दोबारा दोहराएँ।