मुख्य सामग्री पर जाएँ

विलोम और पर्यायवाची

Vilom shabdParyayvachi shabdOpposite words20 विलोम शब्द50 विलोम शब्द10 विलोम शब्द10 पर्यायवाची शब्द20 पर्यायवाची शब्द100 विलोम शब्द100 पर्यायवाची शब्द50 पर्यायवाची शब्द

मुहावरे और लोकोक्तियाँ

Muhavare practiceMuhavare aur lokoktiLokoktiपैर पर मुहावरेकान पर मुहावरेनाक पर मुहावरेआँख पर मुहावरेहाथ पर मुहावरेMuhavare10 मुहावरे20 मुहावरे50 मुहावरे100 मुहावरे

वर्णमाला

Hindi VarnamalaSwarVyanjanMatraBarakhadi in EnglishBarakhadi

शब्द और व्याकरण

Vikari avikari shabdVyaktivachak sangyaJativachak sangyaBhavvachak sangyaSamuhvachak sangyaDravyavachak sangyaSangyaKriya VisheshanSarvanamik VisheshanGunvachak VisheshanVisheshanPurushvachak sarvanamSarvanamSakarmak KriyaAkarmak KriyaPrernarthak KriyaKriyaKaalUpsargPratyayVachyaVakya ke bhedVachanLingKarak

संधि

Dirgh sandhiGun sandhiVriddhi sandhiYan sandhiAyadi sandhiSwar sandhiVyanjan sandhiVisarg sandhiSandhi

समास

Tatpurush samasKarmadharay samasDvigu samasDvandva samasBahuvrihi samasAvyayibhav samasSamas

अलंकार, रस, छंद

Anupras alankarYamak alankarShlesh alankarUpma alankarRupak alankarUtpreksha alankarAtishyokti alankarManvikaran alankarBhrantiman alankarSandeh alankarAlankarShringar rasHasya rasKarun rasRaudra rasVeer rasBhayanak rasVibhats rasAdbhut rasShant rasVatsalya rasBhakti rasRasDohaChhand

पैर पर मुहावरे (Pair Par Muhavare)

पैर पर मुहावरे: पैरों तले ज़मीन खिसकना, अपने पैरों पर खड़ा होना, पैर पसारना

  • मुहावरे और लोकोक्तियाँ
  • अपडेट: 11 Oct 2026

Muhavare In Hindi On Legs: पैर से जुड़े मुहावरे हिंदी में सबसे ज़्यादा प्रयोग होते हैं, जैसे पैरों तले ज़मीन खिसकना, अपने पैरों पर खड़ा होना, पैर पसारना। यहाँ पैर पर 16 मुहावरे उनके अर्थ और वाक्य प्रयोग के साथ दिए गए हैं।

पैर पर मुहावरे: अर्थ सहित

क्रममुहावराअर्थ
1पैरों तले ज़मीन खिसकनाबहुत घबरा जाना, होश उड़ जाना
2अपने पैरों पर खड़ा होनाआत्मनिर्भर होना
3पैर पसारनाफैल जाना, प्रभाव बढ़ाना
4पैर उखड़नाहारकर भाग जाना, टिक न पाना
5पैर जमानाअपनी स्थिति पक्की करना
6पैरों में बेड़ी पड़नाबंधन में पड़ जाना
7पैर छूनाआदर से प्रणाम करना
8पैर पकड़नागिड़गिड़ाकर क्षमा माँगना
9पैर रखने की जगह न होनाबहुत भीड़ होना
10उलटे पाँव लौटनातुरंत वापस लौट जाना
11पाँव ज़मीन पर न पड़नाबहुत अधिक प्रसन्न होना या घमंड में रहना
12एक पाँव पर खड़ा रहनासेवा के लिए हर समय तैयार रहना
13अपने पैरों पर कुल्हाड़ी मारनाअपना नुकसान स्वयं करना
14दबे पाँव आनाचुपके से आना
15सिर पर पाँव रखकर भागनाबहुत तेज़ी से भागना
16दो नावों पर पैर रखनाएक साथ दो पक्षों या कामों से जुड़े रहना

वाक्य प्रयोग

  1. पैरों तले ज़मीन खिसकना: बटुआ खो जाने की बात सुनकर पिताजी के पैरों तले ज़मीन खिसक गई।
  2. अपने पैरों पर खड़ा होना: पढ़ाई पूरी करके नेहा अपने पैरों पर खड़ी हो गई।
  3. पैर पसारना: बरसात के बाद गाँव में बीमारी ने पैर पसार लिए।
  4. पैर उखड़ना: हमारी सेना के हमले से दुश्मन के पैर उखड़ गए।
  5. पैर जमाना: नई दुकान ने कुछ ही महीनों में बाज़ार में पैर जमा लिए।
  6. पैरों में बेड़ी पड़ना: घर की ज़िम्मेदारियाँ आते ही उसके पैरों में बेड़ी पड़ गई।
  7. पैर छूना: परीक्षा देने जाने से पहले मैंने दादाजी के पैर छुए।
  8. पैर पकड़ना: गलती पकड़ी जाने पर नौकर मालिक के पैर पकड़कर माफ़ी माँगने लगा।
  9. पैर रखने की जगह न होना: मेले में इतनी भीड़ थी कि पैर रखने की जगह नहीं थी।
  10. उलटे पाँव लौटना: दुकान बंद देखकर वह उलटे पाँव लौट आया।
  11. पाँव ज़मीन पर न पड़ना: पुरस्कार मिलने की खबर सुनकर उसके पाँव ज़मीन पर नहीं पड़ रहे थे।
  12. एक पाँव पर खड़ा रहना: दादी की सेवा के लिए पूरा परिवार एक पाँव पर खड़ा रहता है।
  13. अपने पैरों पर कुल्हाड़ी मारना: पढ़ाई बीच में छोड़कर उसने अपने पैरों पर कुल्हाड़ी मार ली।
  14. दबे पाँव आना: बिल्ली दबे पाँव रसोई में आई और दूध पी गई।
  15. सिर पर पाँव रखकर भागना: कुत्ते को भौंकते देखकर चोर सिर पर पाँव रखकर भागा।
  16. दो नावों पर पैर रखना: दो नावों पर पैर रखने वाला अक्सर किसी काम में सफल नहीं होता।

पैर वाले मुहावरे क्यों इतने हैं

शरीर के अंग रोज़ की भाषा का हिस्सा हैं, इसलिए उनसे बने मुहावरे भाव को जल्दी और असरदार ढंग से कह देते हैं। पैर से जुड़े मुहावरों में भी शब्दों का सीधा अर्थ नहीं, उनका लाक्षणिक अर्थ लिया जाता है। वाक्य में ये काल और कर्ता के अनुसार रूप बदलते हैं।

दूसरे अंगों पर मुहावरे

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

पैर पर कौन कौन से मुहावरे हैं?

पैरों तले ज़मीन खिसकना, अपने पैरों पर खड़ा होना, पैर पसारना, पैर उखड़ना, पैर जमाना पैर से जुड़े प्रचलित मुहावरे हैं।

पैरों तले ज़मीन खिसकना का अर्थ क्या है?

पैरों तले ज़मीन खिसकना का अर्थ है बहुत घबरा जाना, होश उड़ जाना।